Các chuyên đề Hóa hữu cơ 12 - Nguyễn Minh Tuấn

Biên soạn : Thầy Nguyễn Minh Tuấn – Trường THPT chuyên Hùng Vương – Phú Thọ; ĐT 01223 367 990 
Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng 
1 
MỤC LỤC 
 Trang 
Lời giới thiệu 3 
Phần 1 : Giới thiệu các chuyên đề hóa hữu cơ 12 13 
Chuyên đề 1 : Este – Lipit 13 
Chuyên đề 2 : Cacbohiđrat 79 
Chuyên đề 3 : Amin – Amino axit – Protein 119 
Chuyên đề 4 : Polime và vật liệu polime 195 
Phần 2 : Đáp án 223 
Biên soạn : Thầy Nguyễn Minh Tuấn – Trường THPT chuyên Hùng Vương – Phú Thọ; ĐT 01223 367 990 
Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng 
2 
SỐNG 
Dù đục dù trong dòng sông vẫn chảy 
Dù cao dù thấp cây lá vẫn xanh 
Dù người trần tục hay kẻ tu hành 
Cũng phải sống từ những điều rất nhỏ 
Ta hay chê rằng cuộc đời méo mó 
Sao không tự ngay thẳng trong tâm 
Đất ôm ấp cho mọi hạt nảy mầm 
Nhưng trồi tự vươn lên tìm ánh sáng. 
Nếu tất cả đường đời trơn láng 
Chắc gì ta đã nhận ra ta 
Ai trên đời cũng có thể tiến xa 
Nếu có thể tự mình đứng dậy 
Hạnh phúc cũng giống như bầu trời này vậy 
Đâu chỉ dành cho một riêng ai. 
 (Sưu tầm) 
Biên soạn : Thầy Nguyễn Minh Tuấn – Trường THPT chuyên Hùng Vương – Phú Thọ; ĐT 01223 367 990 
Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng 
3 
Lời giới thiệu 
● Tự giới thiệu 
Họ và tên : Nguyễn Minh Tuấn 
Giới tính : Nam 
Ngày, tháng, năm sinh : 31 – 05 – 1980 
Trình độ văn hóa : 12/12 
Trình độ chuyên môn : Cử nhân Sinh – Hóa 
Tốt nghiệp ĐHSP Hà Nội 2 tháng 06 – 2002 
Hiện là giáo viên giảng dạy bộ môn hóa học 
Ngày vào ngành : 31 – 12 – 2002 
Ngày vào Đảng : 29 – 12 – 2009 
Ngày vào Đảng chính thức : 29 – 12 – 2010 
Đại chỉ nhà riêng : 
 Số nhà 16 – Tổ 9A – Khu 5 – Phường Gia Cẩm – Việt Trì – Phú Thọ 
Số điện thoại : 01689 186 513 
Địa chỉ email : nguyenminhtuanchv@yahoo.com.vn 
Địa chỉ facebook: Nguyễn Minh Tuấn (Việt Trì) - 
 Các trường đã từng công tác : 
 Trường THPT Phương Xá (từ tháng 09 – 2002 đến 04 – 2003) 
Trường THPT Xuân Áng (từ tháng 04 – 2003 đến 08 – 2007) 
Trường THPT Chuyên Hùng Vương (từ tháng 09 – 2007 đến nay) 
Biên soạn : Thầy Nguyễn Minh Tuấn – Trường THPT chuyên Hùng Vương – Phú Thọ; ĐT 01223 367 990 
Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng 
4 
● Bộ tài liệu ôn thi đại học, cao đẳng môn hóa học 
 Bộ tài liệu trắc nghiệm ôn thi đại học, cao đẳng môn hóa học do thầy biên soạn gồm 12 quyển : 
Quyển 1 : Giới thiệu 7 chuyên đề hóa học 10 
Quyển 2 : Giới thiệu 3 chuyên đề hóa học đại cương và vô cơ 11 
Quyển 3 : Giới thiệu 6 chuyên đề hóa học hữu cơ 11 
Quyển 4 : Giới thiệu 4 chuyên đề hóa học hữu cơ 12 
Quyển 5 : Giới thiệu 4 chuyên đề hóa học đại cương và vô cơ 12 
Quyển 6 : Giới thiệu các chuyên đề phương pháp giải nhanh bài tập hóa 
học 
Quyển 7 : Giới thiệu 40 đề luyện thi trắc nghiệm môn hóa học 
Quyển 8 : Hướng dẫn giải 7 chuyên đề hóa học 10 
Quyển 9 : Hướng dẫn giải 3 chuyên đề hóa học đại cương và vô cơ 11 
Quyển 10 : Hướng dẫn giải 6 chuyên đề hóa học hữu cơ 11 
Quyển 11 : Hướng dẫn giải 4 chuyên đề hóa học hữu cơ 12 
Quyển 12 : Hướng dẫn giải 4 chuyên đề hóa học đại cương và vô cơ 12 
Biên soạn : Thầy Nguyễn Minh Tuấn – Trường THPT chuyên Hùng Vương – Phú Thọ; ĐT 01223 367 990 
Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng 
5 
 Những điều thầy muốn nói : 
 Điều thứ nhất thầy muốn nói với các em rằng : Ở lứa tuổi của các em, không 
có việc gì là quan trọng hơn việc học tập. Hãy cố gắng lên các em nhé, tương lai của 
các em phụ thuộc vào các em đấy. 
Điều thứ hai thầy muốn nói rằng : Nếu các em có một ước mơ trong sáng thì 
đừng vì những khó khăn trước mắt mà từ bỏ nó. Thầy tặng các em câu chuyện dưới 
đây (do thầy sưu tầm), hi vọng các em sẽ hiểu được giá trị của ước mơ. 
Đại bàng và Gà 
 Ngày xưa, có một ngọn núi lớn, bên sườn núi có một tổ chim đại bàng. Trong tổ có bốn quả 
trứng lớn. Một trận động đất xảy ra làm rung chuyển ngọn núi, một quả trứng đại bàng lăn xuống và 
rơi vào một trại gà dưới chân núi. Một con gà mái tình nguyện ấp quả trứng lớn ấy. 
 Một ngày kia, trứng nở ra một chú đại bàng con xinh đẹp, nhưng buồn thay chú chim nhỏ được 
nuôi lớn như một con gà. Chẳng bao lâu sau, đại bàng cũng tin nó chỉ là một con gà không hơn 
không kém. Đại bàng yêu gia đình và ngôi nhà đang sống, nhưng tâm hồn nó vẫn khao khát một 
điều gì đó cao xa hơn. Cho đến một ngày, trong khi đang chơi đùa trong sân, đại bàng nhìn lên trời 
và thấy những chú chim đại bàng đang sải cánh bay cao giữa bầu trời. 
 "Ồ - đại bàng kêu lên - Ước gì tôi có thể bay như những con chim đó". 
 Bầy gà cười ầm lên: "Anh không thể bay với những con chim đó được. Anh là một con gà và gà 
không biết bay cao". 
 Đại bàng tiếp tục ngước nhìn gia đình thật sự của nó, mơ ước có thể bay cao cùng họ. Mỗi lần 
đại bàng nói ra mơ ước của mình, bầy gà lại bảo nó điều không thể xảy ra. Đó là điều đại bàng cuối 
cùng đã tin là thật. Rồi đại bàng không mơ ước nữa và tiếp tục sống như một con gà. Cuối cùng, sau 
một thời gian dài sống làm gà, đại bàng chết. 
 Trong cuộc sống cũng vậy: Nếu bạn tin rằng bạn là một người tầm thường, bạn 
sẽ sống một cuộc sống tầm thường vô vị, đúng như những gì mình đã tin. Vậy thì, nếu 
bạn đã từng mơ ước trở thành đại bàng, bạn hãy đeo đuổi ước mơ đó... và đừng sống 
như một con gà! 
Biên soạn : Thầy Nguyễn Minh Tuấn – Trường THPT chuyên Hùng Vương – Phú Thọ; ĐT 01223 367 990 
Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng 
6 
● Chương trình ôn thi đại học cao đẳng môn hóa học 
Môn hóa học lớp 10 
Chuyên đề số Tên chuyên đề Số buổi học 
 Ôn tập hóa học 9 05 
01 Nguyên tử 06 
02 Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học và định luật tuần hoàn 05 
03 Liên kết hóa học 05 
04 Phản ứng hóa học 10 
05 Nhóm halogen 07 
06 Nhóm oxi 07 
07 Tốc độ phản ứng hóa học và cân bằng hóa học 05 
 50 buổi 
Môn hóa học lớp 11 
Chuyên đề số Tên chuyên đề Số buổi học 
01 Sự điện li 06 
02 Nhóm nitơ 06 
03 Nhóm cacbon 03 
04 Đại cương hóa hữu cơ 06 
05 Hiđrocacbon no 05 
06 Hiđrocacbon không no 10 
07 Hiđrocacbon thơm 04 
08 Dẫn xuất halogen. Ancol – Phenol 10 
09 Anđehit – Xeton – Axit cacboxylic 10 
 60 buổi 
Biên soạn : Thầy Nguyễn Minh Tuấn – Trường THPT chuyên Hùng Vương – Phú Thọ; ĐT 01223 367 990 
Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng 
7 
Môn hóa học lớp 12 
Chuyên đề số Tên chuyên đề Số buổi học 
01 Este – Lipit 07 
02 Cacbohiđrat 03 
03 Amin – Amino axit – Protein 07 
04 Polime – Vật liệu polime 03 
05 Đại cương về kim loại 07 
06 Kim loại kiềm – Kim loại kiềm thổ – Nhôm 10 
07 Crom, sắt, đồng và một số kim loại khác 10 
08 Phân biệt một số chất vô cơ. Hóa học và vấn đề phát triển 
kinh tế, xã hội và môi trường 
05 
 52 buổi 
Phương pháp giải nhanh bài tập hóa học 
Chuyên đề số Tên chuyên đề Số buổi học 
01 Phương pháp đường chéo 02 
02 Phương pháp tự chọn lượng chất 02 
03 Phương pháp bảo toàn nguyên tố 02 
04 Phương pháp bảo toàn khối lượng 02 
05 Phương pháp tăng giảm khối lượng, số mol, thể tích khí 02 
06 Phương pháp bảo toàn electron 02 
07 Phương pháp quy đổi 02 
08 Phương pháp sử dụng phương trình ion rút gọn 02 
09 Phương pháp bảo toàn điện tích 02 
10 Phương pháp sử dụng các giá trị trung bình 02 
 20 buổi 
Đề luyện thi trắc nghiệm môn hóa học 
Mỗi buổi học chữa 02 đề, 40 đề chữa trong 20 buổi. 
Biên soạn : Thầy Nguyễn Minh Tuấn – Trường THPT chuyên Hùng Vương – Phú Thọ; ĐT 01223 367 990 
Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng 
8 
Biên soạn : Thầy Nguyễn Minh Tuấn – Trường THPT chuyên Hùng Vương – Phú Thọ; ĐT 01223 367 990 
Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng 
9 
Nếu biết cố gắng 
(Dân trí) - Ngày xưa, có một anh chàng tên là Kimana. Anh muốn lấy được Tiên Nữ làm vợ. Anh đã 
viết một bức thư gửi cho cha nàng - Chúa Tể Mặt Trời. 
Kimana nhờ Thỏ: “Cậu gửi hộ ta bức thư này nhé?” 
Thỏ nói: “Tôi không thể lên Trời”. Kimana lại nhờ Linh dương. 
Anh hỏi: “Cậu gửi hộ ta bức thư này nhé?” Linh dương đáp: “Tôi không thể lên Trời”. 
Kimana lại đi nhờ Chim ưng: “Cậu gửi hộ ta bức thư này nhé?”. 
Chim ưng trả lời: “Tôi chỉ bay được đến nửa đường, không lên đến Trời được”. 
Lúc đó, Ếch đến và hỏi Kimana: 
“Tại sao cậu không tự mình đưa thư?” 
Kimana trả lời: “Ta không thể.” 
Ếch nói: “Vậy thì để tôi.” 
Kimana cười: “Một con ếch thì làm sao đưa thư đến Trời được?” 
Ếch trả lời, “Cái gì tôi cũng làm được. Chỉ cần cố gắng.” 
Ếch sống cạnh một cái giếng. Hàng ngày, những tì nữ của Chúa Tể Mặt Trời đến đây lấy nước. Họ 
xuống trên một chiếc mạng mà Nhện dệt. Khi đã đầy bình họ trở về. Ếch ngậm bức thư trong miệng 
và nấp dưới giếng. Các cô gái người Trời đến múc nước và hát: 
“Chúc chị một ngày tốt lành”. 
Chúc em một ngày tốt lành”. 
Khi họ thả bình xuống múc nước, Ếch liền nhảy vào một trong những chiếc bình. Các Tiên Nữ 
không hề hay biết, họ lại trở về Trời trên chiếc mạng nhện. Đến nơi, họ để những bình nước trong 
một căn phòng. 
Lúc này Ếch chỉ còn một mình. Cậu nhảy ra khỏi bình và nhả bức thư trên ghế, rồi nấp vào một góc. 
Chúa Tể Mặt Trời đi uống nước liền thấy bức thư. 
Người mở ra đọc: “Tôi, Kimana, một người trần gian, ước nguyện được thành thân với Tiên Nữ, 
con gái ngài.” 
Chúa tể Mặt trời sửng sốt: “Sao có thể thế được?” 
Ông tra hỏi các tì nữ. 
“Có phải các ngươi đưa bức thư này tới đây?” 
Các cô trả lời: “Không phải nô tì” 
Biên soạn : Thầy Nguyễn Minh Tuấn – Trường THPT chuyên Hùng Vương – Phú Thọ; ĐT 01223 367 990 
Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng 
10 
Ông liền đến gặp người vợ của mình là Nữ Hoàng Mặt Trăng, đọc cho bà nghe bức thư. 
Nghe xong, bà nói: “Đừng hỏi thần! Người hãy hỏi chính con gái mình ấy!” 
Chúa Tể Mặt Trời đến chỗ Tiên Nữ, nàng nói với cha: 
“Để xem anh ta có thể đem đến đây một món quà cưới không.” 
Vậy là Chúa Tể Mặt Trời viết lại một bức thư và để trên ghế. Khi ông đã đi khỏi, Ếch nhảy ra và 
ngậm lấy bức thư. Sau đó cậu trèo vào một cái bình rỗng. 
Ngày hôm sau, các tì nữ đem bình xuống lấy nước, vừa đi vừa hát: 
“Chúc chị một ngày tốt lành”. 
Chúc em một ngày tốt lành”. 
Họ vục bình xuống giếng và Ếch nhảy ra. Các cô gái không hề hay biết và tiếp tục công việc của 
mình. 
Ếch đưa bức thư cho Kimana, trong thư viết: “Ngươi có thể lấy con gái ta nếu như ngươi đem được 
lên đây một chiếc ví đựng tiền”. 
Kamana thở dài “Ta không thể làm được”. 
Ếch lại bảo: “Vậy để tôi đưa hộ anh”. 
Kimana cười “Cậu đã đưa thư lên Trời nhưng liệu có thể đưa lên đó cả ví tiền không?” 
Ếch trả lời, “Cho dù là gì tôi cũng làm được. Chỉ tôi cần cố gắng.” 
Kimana đưa cho Ếch một chiếc ví. Ếch ngậm ví trong miệng và đem xuống giếng, chờ đợi. Các cô 
gái nhà trời lại đến lấy nước. 
“Chúc chị một ngày tốt lành”. 
Chúc em một ngày tốt lành.” 
Ếch nhảy vào một chiếc bình. Các Tiên Nữ lại về Trời trên chiếc mạng nhện. Đến nơi, họ để nước 
trong căn phòng. Ếch nhả ví tiền trên ghế, rồi nấp vào một góc. 
Chúa Tể Mặt Trời đi uống nước và thấy chiếc ví. “Sao có thể thế được?” 
Ông tra hỏi các tì nữ: “Có phải các ngươi đem tiền tới đây?” 
Các cô trả lời: “Không phải nô tì” 
Ông liền đến gặp người vợ của mình là Nữ Hoàng Mặt Trăng, đọc cho bà nghe bức thư. 
Nghe xong, bà nói: “Đừng hỏi thần! Người hãy hỏi chính con gái mình ấy!” 
Biên soạn : Thầy Nguyễn Minh Tuấn – Trường THPT chuyên Hùng Vương – Phú Thọ; ĐT 01223 367 990 
Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng 
11 
Chúa Tể Mặt Trời đến chỗ Tiên Nữ, nàng nói với cha: “Vậy hãy để xem anh ấy có thể đến và đem 
con đi không.” 
Vậy là Chúa Tể Mặt Trời viết lại một bức thư và để trên ghế. 
Ếch ngậm bức thư trong miệng. Sau đó cậu trèo vào một cái bình rỗng. 
Ngày hôm sau, các cô gái lấy nước lại đưa cậu xuống trần gian. Ếch lại trở lại với cái giếng, còn 
các cô gái lấy nước về Trời. Ếch đem thư đến cho Kimana, Kimana đọc. 
“Ngươi có thể cưới con gái ta nếu ngươi lên đây và đưa nó đi.” 
Kimana nói, “Tôi không thể làm được.” 
Ếch lại nói, “Vậy để tôi lên đó đưa cô ấy xuống cho cậu.” 
Kimana cười: “Cậu đã đưa bức thư lên nhà Trời và đem lên đó một ví tiền. Nhưng liệu có thể đưa 
cô dâu về đây không?” 
Ếch trả lời: “Cho dù là gì tôi cũng làm được. Chỉ cần tôi cố gắng.” 
Ếch lại trở về giếng chờ các tì nữ đem bình xuống lấy nước. 
Họ đem theo chú Ếch lên Trời. Ếch nhảy ra và nhổ vào tất cả vào các bình nước ở đó. Tõm. Tõm. 
Tõm. Sau đó cậu ẩn mình trong một cái bình rỗng. Mọi người trong cung uống nước đó đều bị ốm. 
Chúa Tể Mặt Trời liền gọi thầy pháp. Ông ta liền nói với Ngài: 
“Người đã hứa gả con gái mình cho người trần gian, nhưng đến giờ cô ây vẫn ở đây. Người trần đã 
gửi linh hồn quỷ dữ đến đây gây ra dịch bệnh. Linh hồn quỷ dữ đó đội lốt một con Ếch.” 
Chúa Tể Mặt Trời liền kể cho vợ mình nghe. Nữ Hoàng Mặt Trăng nói, “Người đừng hỏi thần! Hãy 
đến hỏi con gái mình!” 
Người liền đến gặp Tiên Nữ. Nàng nói: “Vậy con sẽ đi” 
Ngày hôm sau Tiên Nữ xuống trần với những các tì nữ. 
Khi các cô gái múc nước, Ếch lại nhảy ra. Rồi các cô trở về Trời, để lại Tiên Nữ ở đây. 
Lúc này, Ếch nhảy ra và bảo. “Tôi sẽ đưa nàng đến với vị hôn phu của mình.” 
Tiên Nữ cười. “Liệu một con Ếch có thể dẫn đường?” 
Ếch nói, “Tôi đã đưa thư lên Trời, đã đem lên đó một ví tiền, và cũng đã đưa cô dâu về đây. Cho dù 
là gì, tôi cũng làm được. Chỉ cần tôi cố gắng.” 
Tiên Nữ liền nói: “Đây mới chính là người mà ta sẽ cưới.” 
Nàng đưa Ếch lên Trời và lấy làm chồng. Họ sống với nhau đời đời kiếp kiếp. Còn anh chàng 
Kimana vẫn ngồi đó chờ đợi cô dâu của mình. 
Biên soạn : Thầy Nguyễn Minh Tuấn – Trường THPT chuyên Hùng Vương – Phú Thọ; ĐT 01223 367 990 
Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng 
12 
Nếu bạn nghĩ mình không thể, thì bạn sẽ không làm được. Nếu bạn nghĩ mình có thể, thì bạn sẽ 
làm được. 
Biên soạn : Thầy Nguyễn Minh Tuấn – Trường THPT chuyên Hùng Vương – Phú Thọ; ĐT 01223 367 990 
Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng 
13 
PHẦN 1: GIỚI THIỆU CÁC CHUYÊN ĐỀ HÓA HỮU CƠ 12 
CHUYÊN ĐỀ 1 : ESTE – LIPIT 
BÀI 1 : ESTE 
A. TÓM TẮT LÝ THUYẾT 
I. KHÁI NIỆM VỀ ESTE VÀ DẪN XUẤT KHÁC CỦA AXIT CACBOXYLIC 
1. Cấu tạo phân tử 
 Khi thay nhóm –OH ở nhóm cacboxyl của axit cacboxylic bằng nhóm –OR thì được este. 
 Este đơn giản có công thức cấu tạo như sau : 
R C O R'
O
 Este là dẫn xuất của axit cacboxylic. Một vài dẫn xuất khác của axit cacboxylic có công thức 
cấu tạo như sau : 
R C O R'
O
R C
O
R C
O
C
O
X N R'2
 anhiđric axit halogenua axit amit 
2. Công thức tổng quát của este 
a. Trường hợp đơn giản : Là este không chứa nhóm chức nào khác, ta có các công thức như sau : 
 - Tạo bởi axit cacboxylic đơn chức RCOOH và ancol đơn chức R’OH : RCOOR’. 
- Tạo bởi axit cacboxylic đa chức R(COOH)a và ancol đơn chức R’OH : R(COOR’)a. 
- Tạo bởi axit cacboxylic đơn chức RCOOH và ancol đa chức R’(OH)b : (RCOO)bR’. 
- Tạo bởi axit cacboxylic đa chức R(COOH)a và ancol đa chức R’(OH)b : Rb(COO)abR’a. 
Trong đó, R và R’ là gốc hiđrocacbon (no, không no hoặc thơm); trường hợp đặc biệt, R có thể 
là H (đó là este của axit fomic H–COOH). 
b. Trường hợp phức tạp : Là trường hợp este còn chứa nhóm OH (hiđroxi - este) hoặc este còn 
chứa nhóm COOH (este - axit) hoặc các este vòng nội phân tử  Este trong trường hợp này sẽ phải 
xét cụ thể mà không thể có CTTQ chung được. Ví dụ với glixerol và axit axetic có thể có các 
hiđroxi este như HOC3H5(OOCCH3)2 hoặc (HO)2C3H5OOCCH3; hoặc với axit oxalic và metanol có 
thể có este - axit là HOOC–COOCH3. 
c. Công thức tổng quát dạng phân tử của este không chứa nhóm chức khác 
 Công thức tổng quát của este là : n 2n + 2 2a 2b 2bC H O− − (n là số cacbon trong phân tử este, n ≥ 2 ; a là 
tổng số liên kết pi và số vòng trong phân tử, a ≥ 0, nguyên ; b là số nhóm chức este, 1 ≥ 1, nguyên). 
3. Cách gọi tên este 
 Tên este = Tên gốc hiđrocacbon R’ + tên anion gốc axit (đuôi at) 
C O 
O
C O 
O
C O 
O
H C2H5 CH3 CH=CH2 C6H5 CH2C6H5CH3 C O 
O
CH3
 etyl fomiat vinyl axetat metyl benzoat benzyl axetat 
với R, R’ là gốc hiđrocacbon no, không no hoặc thơm 
(trừ trường hợp este của axit fomic có R là H) 
Biên soạn : Thầy Nguyễn Minh Tuấn – Trường THPT chuyên Hùng Vương – Phú Thọ; ĐT 01223 367 990 
Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng 
14 
4. Tính chất vật lí của este 
 Giữa các phân tử este không có liên kết hiđro vì thế este có nhiệt độ sôi thấp hơn so với axit và 
ancol có cùng số nguyên tử C. 
 Các etse thường là những chất lỏng, nhẹ hơn nước, rất ít tan trong nước, có khả năng hòa tan 
được nhiều chất hữu cơ khác nhau. Những este có khối lượng phân tử rất lớn có thể ở trạng thái rắn 
(như mỡ động vật , sáp ong). Các este thường có mùi thơm dễ chịu, chẳng hạn isoamyl axetat có 
mùi chuối chín, etyl butirat có mùi dứa, etyl isovalerat có mùi táo 
II. TÍNH CHẤT HÓA HỌC CỦA ESTE 
1. Phản ứng ở nhóm chức 
a. Phản ứng thủy phân 
 Este bị thủy phân cả trong môi trường axit và trong môi trường kiềm. Thủy phân este trong môi 
trường axit là phản ứng nghịch với phản ứng este hóa : 
R–COO–R’ + H–OH 
o
2 4H SO , t
→← R–COOH + R’–OH 
 Phản ứng thủy phân trong môi trường kiềm là phản ứng một chiều và còn được gọi là phản ứng 
xà phòng hóa : 
 R–COO–R’ + NaOH 
o
2H O, t
→ R–COONa + R’–OH 
b. Một số phản ứng thuỷ phân đặc biệt của este 
 Căn cứ vào sản phẩm của phản ứng thủy phân este ta có thể suy đoán cấu tạo của este ban đầu. 
 Dưới đây là một số trường hợp thuỷ phân đặc biệt của este (không chứa halogen) thường gặp 
trong bài toán định lượng là : 
● Este X + NaOH 
ot
→ 2 muối + H2O 
 Suy ra X là este của phenol, có công thức là C6H5OOC–R 
● Este X + NaOH 
ot
→ 1 muối + 1 anđehit 
 Suy ra X là este đơn chức, có công thức là R–COO–CH=CH–R’ 
● Este X + NaOH 
ot
→ 1 muối + 1 xeton 
 Suy ra X là este đơn chức, có công thức là R’–COO–C(R)=C(R”)R’’’ 
Ví dụ : CH3–COO–C(CH3)=CH2 tạo axeton khi thuỷ phân. 
● Este X + NaOH 
ot
→ 1 muối + 1 ancol + H2O 
 Suy ra X là este - axit, có công thức là HOOC–R–COOR’ 
● Este X + NaOH 
ot
→ 1 muối + anđehit + H2O 
Suy ra X hiđroxi - este, có công thức là RCOOCH(OH)–R’ 
● Este X + NaOH 
ot
→ 1 muối + xeton + H2O 
Suy ra X hiđroxi - este, có công thức là RCOOC(R)(OH)–R’ 
● Este X + NaOH 
ot
→ 1 sản phẩm duy nhất 
hoặc “m
 chất rắn = meste + mNaOH” hoặc “m sản phẩm = m este + mNaOH” 
Suy ra X là este vòng (được tạo bởi hiđroxi axit, ví dụ : 
Biên soạn : Thầy Nguyễn Minh Tuấn – Trường THPT chuyên Hùng Vương – Phú Thọ; ĐT 01223 367 990 
Trên bước đường thành công không có dấu chân của kẻ lười biếng 
15 
b. Phản ứng khử 
 Este bị khử bởi liti nhôm hiđrua (LiAlH4), khi đó nhóm RCO– (gọi là nhóm axyl) trở thành 
ancol bậc I : 
 R–COO–R’ 
o
4LiAlH , t
→ R–CH2–OH + R’–OH 
2. Phản ứng ở gốc hiđrocacbon 
 Este có thể tham gia phản ứng thế, cộng, tách, trùng hợp,Sau đây chỉ xét phản ứng cộng và 
phản ứng trùng hợp. 
a. Phản ứng cộng vào gốc không no : Gốc hiđrocacbon không no ở este có phản ứng cộng với H2, 
Br2, Cl2,  giống hiđrocacbon không no. Ví dụ : 
 CH3[CH2]7CH=CH[CH2]7COOCH3 + H2 
oNi, t
→ CH3[CH2]16COOCH3 
 metyl oleat metyl stearat 
b. Phản ứng trùng hợp : Một số este đơn giản có liên kết C = C tham gia phản ứng trùng hợp 
giống như anken. Ví dụ : 
O
CH2 = CH - C - O - CH3
( CH - CH2 )
COOCH3
n
 metyl acrylat poli metyl acrylat 
III. ĐIỀU CHẾ VÀ ỨNG DỤNG 
1. Điều chế 
a. Este của ancol 
 Phương pháp thường dùng để điều chế este của ancol là đun hồi lưu ancol với axit hữu cơ, có 
H2SO4 đặc xúc tác, phản ứng này được gọi là phản ứng este hóa. Ví dụ : 
 CH3COOH + (CH3)2CHCH2CH2OH 
o
2 4H SO , t
→← CH3COOCH2CH2CH(CH3)2 + H2O 
 Phản ứng este hóa là phản ứng thuận nghịch. Để nâng cao hiệu suất của phản ứng (tức chuyển 
dịch cân bằng về phía tạo thành este) có thể lấy dư một trong hai chất đầu hoặc làm giảm nồng độ 
của sản phẩm. Axit sunfuric vừa làm xúc tác vừa có tác dụng hút nước, do đó góp phần làm tăng