Chuyên đề Kĩ năng sử dụng máy tính và vận dụng các kĩ thuật giải toán trong bài toán peptit

 Chương 1:
KĨ NĂNG SỬ DỤNG MÁY TÍNH VÀ VẬN DỤNG CÁC KĨ THUẬT GIẢI TOÁN TRONG BÀI TOÁN PEPTIT
Chủ đề 1: SỬ DỤNG CHỨC NĂNG BẢNG TABLE CỦA FX-570
(và các máy tương đương) tìm nghiệm nguyên của phương trình 2 ẩn trong khoảng giá trị cho trước.
Trong các lời giải sẽ có 1 cụm từ khá khó hiểu với đa số các bạn đó là “Dùng MODE - TABLE” để nhẩm nghiệm. Mặc dù không liên quan đến kiến thức hóa học nhưng đây là một trong các kĩ năng giả Hóa các bạn có thể TRANG BỊ thêm cho bản thân mình.
Bạn nào có hứng thú thì hãy xem tham khảo để mở rộng kiến thức nhé!
Đơn giản dùng MODE – TABLE giúp chúng ta có kĩ năng tốt và đặc biệt là giúp : Tiết kiệm thời gian – Xử lý dữ liệu nhanh – Tránh sai sót thiếu nghiệm khi làm bài.
Mình xin trình bày ngắn gọn như sau:
PT Đường thẳng: với a,b là các hằng số. Vậy với mỗi giá trị của X ta sẽ có Y tương ứng.
Nghe đơn giản nhưng để lập ra các giá trị X phù hợp với một bài hóa thì sẽ khác hẳn.
Ta đi vào một ví dụ nhỏ để biết cách áp dụng nhé:
Ví dụ 1: Hỗn hợp A ( lỏng ) gồm 0,5 mol 2 ankan có tỉ mol là 2:3. Đốt cháy hoàn toàn A thu được 3,6 mol CO2 . Tìm CTPT 2 ankan:
Giải:
Gọi số C trong 2 ankan tương ứng là X và Y tương ứng số mol ankan là (0,2mol ; 0,3mol ).
BT Cacbon: 0,2X + 0,3Y = 3,6 2X + 3Y Y = 
Với hỗn hợp A là hỗn hợp lỏng nên 
Tiến hành MODE – TABLE khi đã đủ dữ liệu điều kiện:
(Sử dụng Casio 570ES, Casio 570ES- Plus ,...)
+ Bấm MODE – Chọn mục 7: TABLE
Trên màn hình sẽ có biểu thức: f(x)= | ( Đây chính là Y của ta)
+ Nhập biểu thức tương tứng của Y vào: Y = 
+ Bấm “=” , hiện mục Start? ( bắt đầu ) Nhập 5
+ Bấm “=” , hiện mục End? (Kết thúc ) Nhập 10
+ Bấm “=” , hiện mục Step. Tiếp tục bấm “=” sẽ hiện ra 1 bảng Giá trị [ X ; f(x) ]
+ Nhìn vào đây các bạn sẽ chọn được các cặp nghiệm thỏa là: (6;8) hoặc (9 ;6)
Ví dụ 2: Tìm giá trị x, y nghuyên thỏa mãn phương trình
	 5x + 3y = 116 với x6 ; y10
Chuyển biểu thức đã cho thành hàm 
Ấn MODE 7
Nhập hàm (chữ X nhấn phím alpha X)
Sau khi nhập hàm, ẩn =
Khi đó máy sẽ yêu cầu nhập giá trị ban đầu. Giá trị ban đầu được mặc định là 1, ở đây ta nhập lại giá trị ban đầu là 6
Sau khi đã định rõ giá trị đầu, ấn =
Khi đó máy sẽ yêu cầu nhập giá trị cuối. Giá trị ban đầu được mặc định là 5, ở đây ta nhập lại giá trị ban đầu là (116-3.10)/5 (x max khi y min mà y10)
Sau khi đã định rõ giá trị cuối, ấn =
Khi đó máy sẽ yêu cầu nhập giá bước nhảy. Giá trị bước nhảy được mặc định là 1, ở đây ta giữ nguyên giá trị bước nhảy mặc định.
Sau khi đã định rõ giá trị bước nhảy, ấn =
Màn hình sẽ hiện thị giá trị x, và f(x) ta chọn các giá trị nguyên để thỏa mãn đề bài 
Ấn AC trở về màn hình nhập hàm.
Chú ý:
Nếu không giới hạn có giá trị nhỏ nhất của y ta có thể cho y = 0 để tìm giá trị cuối của x.
Các giá trị ban đầu, cuối và bước nhảy sẽ sinh ra một bảng tối đa 30 giá trị của x, y tương ứng. 
Lập ra một bảng với giá trị đầu, cuối và bước nhảy của x lớn hơn 30 giá trị x sẽ gây ra lỗi.
Ví dụ 3: Cho 0,7 mol hỗn hợp T gồm 2 peptit mạch hở là X (x mol) và Y (y mol), đều tạo bởi glyxin và alanin. Đun nóng 0,7 mol T trong lượng dưa dung dịch NaOH thì có 3,8 mol NaOH phản ứng và thu được dung dịch chứ m gam muối. Mặt khác, nếu đốt cháy hoàn toàn x mol X và Y là 13, trong X và Y đều có liên kết peptit không nhỏ hơn 4. Giá trị của m là 
A. 396,6	B. 340,8	C. 409,29	D. 399,4
	(Trích đề thi THPT Quốc gia 2015)
Nhận xét: Ta có thể dùng chức năng table để tìm a,b từ biểu thức . Tất nhiên biểu thức này x, y nằm trong giới hạn nhỏ nên có thể “tính tay” được.
Chủ đề 2: KĨ NĂNG DÙNG THUẬT TOÁN SOLVE ĐỂ “NHẨM” NHANH NGHIỆM.
Chuẩn bị: Máy tính CASIO FX 570 ES hoặc 570 ES PLUS
Nhẩm nghiệm phương trình bậc nhất 1 ẩn 
Ví dụ 1: Chẳng hạn sau một bước tính toán và biến đổi ta có được biểu thức như sau:
--------------------
Nhập đại 1 giá trị (0, 1, 2 hoặc bấm phím [=] luôn cũng được). Sau đó bấm nút [=] và chờ máy tính nhẩm nghiệm cho chúng ta. Chờ khoảng 5s thì máy ra một nghiệm là X=3.
Sau đó bạn tiếp tục nhập bấm dấu [=] để tiếp tục SOLVE, bạn nhập một giá trị vào, ví dụ 0 (thường nếu bài toán tính số mol thì nhập đại 0,01 0,02 gì đó). Sau đó nhấn dấu = (màu trắng) máy ra nghiệm X=2.
Nhận xét:
Như vậy ta không vần nhóm các hạng tử cùng bậc mà vẫn tìm được nghiệm
Chủ đề 3: Ứng dụng “thử đáp án” cùng SOLVE và EQN kết hợp “nhìn” đáp án
Giải nghĩa “SOLVE là chức năng “thử đáp án” trực tiếp và EQN là chức năng giải PT-HPT hay gọi là “thử đáp án” gián tiếp!
Việc thử như thế này xác xuất đúng không hẳn 100% nhưng phải trên 90-95% ! Hiệu quả rất cao khi bạn đang “Bí” bài nào đó.
* Yêu cầu:
+ Tư duy peptit nhanh	(1)
+Dùng được lệnh SOLVE, Giải HPT, PT cơ bản 	(2)
+Biết vận dụng đáp án trắc nghiệm để giải quyết 	(3)
* Với 3 yêu cầu trên, chúng ta sẽ ưu tiên dùng (1) để lập một biểu thức “Có nghĩa” sao cho nó liên quan với đáp án đề bài đã cho. Dùng (2) kết hợp (3) cho bước cuối cùng.
Để hiểu rõ hơn, các bạn chú ý theo dõi ví dụ:
Ví dụ 1: Đun nóng 0,16 mol hỗn hợp E gồm hai peptit X ( CxHyO6Nt ) cần dùng 600 ml dung dịch NaOH 1,5M chỉ thu được dung dịch chứ a mol muối của glyxin và b mol muối của alanin. Mặt khác đốt cháy 30,73 gam E trong O2 vừa đủ thu được hỗn hợp CO2 , H2O và N2, trong đó tổng khối lượng của CO2 và nước là 69,31 gam. Giá trị a:b gần nhất với
A. 0,730	B. 0,810	C.0,756	D.0,962 
Hướng dẫn giải:
Xử lý nhanh, theo đề bài:
Bấm giải HPT với lần lượt A – B - C –D Chọn A 
“ A là đáp án có tỉ lệ % nguyên số cao nhất ! Nên ưu tiên chọn !”
Ví dụ 2: Cho 0,7 mol hỗn hợp T gồm hai peptit mạch hở X (x mol) và Y (y mol), mỗi peptit đều tạo bởi glyxin, alanin và val. Đun 0,7 mol T trong lượng dư dung dịch NaOH thì có 3,9 mol NaOH phản ứng và thu được m gam muối. Mặt khác, nếu đốt cháy hoàn toàn 0,7 mol X thì thu được thể tích CO2 chỉ bằng lần lượng CO2 khi đốt 0,7 mol Y. Biết tổng số nguyên tử oxi trong hai phân tử X và Y là 13, trong X và Y đều có số liên kết peptit không nhỏ hơn 4. Giá trị của m gần nhất là:
A. 444,0 	B. 439,0 	C. 438,5 	D. 431,5
Hướng dẫn giải
 Vì đáp án cần tìm là mmuối nên ta sẽ lập một “Biểu thức” LIÊN QUAN “Sâu
	Nặng” với muối ! CỤ THỂ !
Chủ đề 4: VẬN DỤNG CÁC ĐỊNH LUẬT CƠ BẢN VÀ KĨ THUẬT TÍNH TOÁN TRONG VIỆC GIẢI TOÁN PEPTIT
KHẢO SÁT TỈ LỆ MOL ĐỂ XÂY DỰNG CÔNG THỨC TÍNH NHANH
Khi biết công thức tổng quát của một số chất có cùng tính chất ta viết phương trình rồi thiết lập biểu thức về mối quan hệ giữa chất bài cho và chất đặt ẩn. Việc thiết lập các biểu thức từ phương trình phản ứng tổng quán giúp ta có nhiều công thức áp dụng rất nhanh và thú vị. Trong quá trình làm bài thi khi đã thành kĩ năng ta chỉ cần bấm máy.
Ví dụ 1: Khi đốt muối của các amino axit có 1 nhóm –NH2; 1 nhóm –COOH:
CxH2xNO2Na 0,5 Na2CO3 + (x – 0,5)CO2 + xH2O
Ta thấy:
0,5 + (x – 0,5) – x = 0 hay n + n - n = 0.
x – (x-0,5) – x = 0 hay n - n = 0,5.nmuối a.a
Ví dụ 2: Hệ số của oxi khi đốt cháy hợp chất hữu cơ CxHyOz 
CxHyOz + O2 xCO2 + 
Như vậy : n= nchất – 
BẢO TOÀN KHỐI LƯỢNG
	Hai dạng áp dụng của định luật bảo toàn khối lượng:
*) 	Bảo toàn khối lượng cho chất:
 	Khối lượng của chất bằng tổng khối lượng các ion, nguyên tử hoặc nhóm nguyên tử cấu tạo nên chất đó
Ví dụ: Khối lượng muối CxH2xNO2Na : m = mC + mH + m 
Khối lượng peptit:
 = mC + mH +mO + mN
m m = mC + mH + nN.30 + npep.ứng6
*) Bảo toàn khối lượng cho phản ứng
 Khối lượng các chất trước và sau (quá trình) phản ứng được bảo toàn:
Ví dụ:
 Khi thủy phân: mpep + mNaOH = m +m
 Khi đốt cháy: mpep + m = m+ m+ m 
BẢO TOÀN NGUYÊN TỐ
Khi bào cho lượng oxi chắc chắn dùng bảo toàn nguyên tố oxi.
Trong quá trình bảo toàn nguyên tố cần chú ý sự có mặt của các nguyên tố trong thí nghiệm để tránh sai sót.
Trong các bài toán thủy phân peptit C, N trong muối và trong peptit được bảo toàn. Lượng H và O trong peptit và muối thay đổi do có sự thay đổi lượng nước. Các kĩ thuật tính toán lượng nước sẽ được trình bày ở phần tiếp theo.
Bảo toàn electron; Bảo toàn điện tích hầu như không sử dụng trong bài toán peptit. Trong một vài trường hợp có thể dùng bảo toàn electron trong phản ứng cháy.
Ví dụ: Tính lượng oxi cần đốt cháy 1 mol C2H5NO2:
Qui đổi 
SỬ DỤNG CÁC GIÁ TRỊ TRUNG BÌNH VÀ SƠ ĐỒ ĐƯỜNG CHÉO
Với một hỗn hợp bất kì ta có thể biểu diễn dưới dạng đại lượng trung bình:
 = 
+ Xi là đại lượng thứ i trong hỗn hợp (Xi có thể là: Khối lượng mol, số nguyên tử C, số nguyên tử H, số liên kết , số mắt xích)
+ni là số mol của chất thứ i trong hỗn hợp.
Tính chất quan trọng của đại lượng trung bình:
1)Xmin < < Xmax
 Xmin, Xmax lần lượt là đại lượng có giá trị nhỏ nhất và lớn nhất trong các đại lượng trung bình.
Ví dụ: Hai peptit A B hơn kém nhau 1 liên kết peptit mà số mắt xích trung bình của A và B là n= 5,55 thì A có 5 mắt xích; B có 6 mắt xích ( hoặc ngược lại).
Biểu thức trên giúp chúng ta biện luật chất khi biết đại lượng trung bình; Chẳng hạn: nếu số C trung bình bằng 2 mà 2 chất có số C khác nhau thì bắt buộc phải có 1 chất có số C nhỏ hơn 2.
(X có thể là số C, số mắt xích, khối lượng mol)
Ta tìm tỉ lệ của 2 chất bằng sơ đồ đường chéo sau đó từ tổng mol 2 chất dễ dàng tìm được mol mỗi chất. (bài toán tìm tổng và tỉ đã học ở tiểu học).
Ví dụ: Peptit A có 3 mắt xích; peptit B có 4 mắt xích. Số mắt xích trung bình của A và B là 3,75. Tổng số mol của A và B là 0,04. Tìm số mol mỗi peptit?