Giáo án Sinh học Lớp 9 - Tiết 40: Ảnh hưởng của ánh sáng lên đời sống sinh vật - Năm học 2013-2014

Tuần 20 Ngày soạn 06/03/2014
Tiết 40 Ngày dạy .
Bài 42 ẢNH HƯỞNG CỦA ÁNH SÁNG LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT
I- MỤC TIÊU
 1. Kiến thức
 - Nêu được ảnh hưởng của nhân tố sinh thái vô sinh (ánh sáng) đến sinh vật.
 - Nêu được một số nhóm sinh vật dựa vào giới hạn sinh thái của nhân tố sinh thái (ánh sáng). Nêu được một số ví dụ về sự thích nghi của sinh vật với môi trường.
 2. Kĩ năng	
 - Kĩ năng cơ bản: Kĩ năng quan sát, nhận biết kiến thức.
 - Kĩ năng sống: + Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin.
 + Kĩ năng hợp tác, lắng nghe tích cực.
 + Kĩ năng tự tin trình bày ý kiến trước tổ, nhóm, lớp.
 3. Thái độ
 Giáo dục HS ý thức bảo vệ thực vật.
II- CÁC PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC CÓ THỂ SỬ DỤNG
 - Hỏi chuyên gia, vấn đáp – tìm tòi.
 - Giải quyết vấn đề, trực quan. 
III- PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
 1. Giáo viên: + Tranh phóng to H42.1; 42.2 SGK/122.
 + Bảng phụ (kẻ bảng 42.1 SGK/123).
 2. Học sinh: Kẻ bảng 42.1; 42.2 SGK/123,125. 
IV- TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
 1. KTBC 
 2. Bài mới 
 * Khám phá: Nhiều loài SV sống chủ yếu nơi quang đãng có nhiều ánh nắng, nhưng ngược lại có loài chỉ sống trong bóng râm. Khi chuyển những SV đang sống trong bóng râm ra sống nơi có cường độ chiếu sáng cao hơn (hoặc ngược lại) thì khả năng sống của chúng bị giảm, nhiều khi không thể sống được. Vậy nhân tố sinh thái ánh sáng có ảnh hưởng như thế nào đến SV ?
 * Kết nối:
Hoạt động 1: I- ẢNH HƯỞNG CỦA ÁNH SÁNG LÊN ĐỜI SỐNG THỰC VẬT
HOẠT ĐỘNG CỦA GV
HOẠT ĐỘNG CỦA HS
NỘI DUNG
- Gọi 1 HS đọc thông tin SGK.
- GV treo tranh H42.1/122 và hướng dẫn HS quan sát.
- Yêu cầu HS thảo luận nhóm, hoàn thành bảng 42.1 SGK/123.
- Gọi đại diện nhóm (2 nhóm) lên bảng ghi kết quả thảo luận vào bảng phụ (bảng 42.1).
- GV nhận xét và hoàn chỉnh kiến thức bảng 42.1/123.
- 1 HS đọc bài. Lớp lắng nghe.
- HS quan sát tranh phóng to và lắng nghe.
- HS thảo luận theo nhóm, thống nhất ý kiến.
- Đại diện nhóm lên bảng ghi kết quả vào bảng phụ.
 Nhóm khác nhận xét, bổ sung.
- HS lắng nghe, tự chỉnh sửa.
Bảng 42.1. Ảnh hưởng của ánh sáng tới hình thái và sinh lí của cây
Những đặc điểm của cây
Khi cây sống nơi 
quang đãng
Khi cây sống trong bóng râm, 
dưới tán cấy khác, trong nhà
Đặc điểm hình thái
- Lá
- Thân
- Số lượng cành cây
- Lá nhỏ, hẹp, màu xanh nhạt.
- Thấp.
- Nhiều.
- Phiến lá lớn, màu xanh thẫm.
- Cao hoặc cao trung bình.
- Ít.
Đặc điểm sinh lí
- Quang hợp
- Thoát hơi nước
- Hô hấp
- Cao hơn.
- Cao hơn.
- Cao hơn.
- Yếu hơn.
- Yếu hơn.
- Yếu hơn.
- GV hỏi:
 + Thực vật được chia thành mấy nhóm ? Kể tên ?
 + Đặc điểm của nhóm cây ưa sáng, nhóm cây ưa bóng ?
 + Ánh sáng ảnh hưởng đến hình thái và sinh lí của cây như thế nào ?
 + Người ta phân biệt cây ưa sáng và cây ưa bóng dựa vào tiêu chuẩn nào ?
à * MT: Liên hệ thực tế:
 + Kể tên cây ưa sáng và cây ưa bóng mà em biết ?
 + Trong nông nghiệp, người nông dân đã ứng dụng điều này vào sản xuất như thế nào ? Và có ý nghĩa gì ?
à * Tích hợp năng lượng:
 Nguồn năng lượng AS có vai trò to lớn đối với đời sống TV, sự phân hóa thành các nhóm thực vật GD HS ý thức bảo vệ nguồn năng lượng.
- HS trả lời:
à 2 nhóm: thực vật ưa sáng và thực vật ưa bóng.
à Nhóm cây ưa sáng: những cây sống nơi quang đãng.
 Nhóm cây ưa bóng: cây sống nơi có AS yếu, cây trồng làm cảnh đặt ở trong nhà
à Đặc điểm hình thái: lá, thân, số lượng cành cây
 Đặc điểm sinh lí: quang hợp, hô hấp, thoát hơi nước
à Dựa vào khả năng thích nghi của chúng với các đk chiếu sáng của môi trường.
à Cây ưa sáng: ngô, lúa 
 Cây ưa bóng: đậu, dương xỉ
à Trồng xen kẻ cây, nhằm tăng năng suất và tiết kiệm đất.
 VD: Trồng đậu dưới cây ngô.
- HS ghi nhớ.
- Ánh sáng ảnh hưởng tới hoạt động sinh lí của thực vật như: quang hợp, hô hấp, khả năng hút nước của cây.
- Nhóm cây ưa sáng: gồm những cây sống nơi quang đãng.
- Nhóm cây ưa bóng: gồm những cây sống nơi ánh sáng yếu, dưới tán cây khác.
Hoạt động 2: II- ẢNH HƯỞNG CỦA ÁNH SÁNG LÊN ĐỜI SỐNG ĐỘNG VẬT
HOẠT ĐỘNG CỦA GV
HOẠT ĐỘNG CỦA HS
NỘI DUNG
- Gọi 1 HS đọc thí nghiệm SGK
- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi lệnh ▼ SGK/123:
 Em chọn khả năng nào trong 3 khả năng trên ? Điều đó chứng tỏ AS ảnh hưởng tới ĐV ntn ?
 Nhờ có khả năng định hướng di chuyển, nhờ ánh sáng mà động vật có thể đi rất xa.
- Cho HS đọc thông tin SGK.
- GV hỏi:
 + Kể tên những động vật thường kiếm ăn lúc ban đêm, buổi sáng sớm, ban ngày ?
 + Tập tính kiếm ăn và nơi ở của động vật liên quan với nhau như thế nào ?
- GV cung cấp thêm thông tin:
 + Gà đẻ trứng vào ban ngày.
 + Vịt đẻ trứng vào ban đêm.
 + Mùa xuân nếu có nhiều ánh sáng cá chép đẻ trứng sớm hơn.
à Từ VD trên, em hãy rút ra kết luận về ảnh hưởng của ánh sáng tới động vật ?
- GV chốt lại ý đúng.
à * MT: Liên hệ thực tế:
 Trong chăn nuôi, người ta có biện pháp kĩ thuật gì để tăng năng suất ?
 Ảnh hưởng của AS lên SV và sự thích nghi của SV với mt.
à * Tích hợp năng lượng:
 + Nguồn năng lượng AS có vai trò to lớn đv đời sống ĐV: sự phân hóa thành các nhóm ĐV, sự hoạt động của ĐV theo chu kì AS, tập tính, sinh sản SV ko thể sống nếu thiếu AS.
 + Vai trò của năng lượng mặt trời với đời sống con người. 
 GD HS ý thức bảo vệ nguồn năng lượng.
- 1 HS đọc bài. Lớp lắng nghe.
- HS trả lời:
à Phương án 3: Kiến sẽ đi theo hướng ánh sáng do gương phản chiếu.
- HS lắng nghe.
- HS đọc thông tin SGK.
- HS trả lời:
à Ban đêm: vạc, diệc, sếu, cú mèo...
 Sáng sớm: Bìm bịp, chích chòe, chào mào
 Ban ngày: Trâu, bò, dê
à Nơi ở phù hợp với tập tính kiếm ăn. VD: Loài ăn đêm thường ở trong hang tối.
- HS lắng nghe và ghi nhớ.
à Ánh sáng ảnh hưởng tới các hoạt động của động vật.
- HS lắng nghe và ghi nhận.
- HS lắng nghe và trả lời:
à Chiếu sáng để cá đẻ, tạo ngày nhân tạo để gà đẻ nhiều trứng.
- HS ghi nhớ.
- HS lắng nghe và ghi nhớ.
- Ánh sáng ảnh hưởng tới các hoạt động của động vật: nhận biết, định hướng, di chuyển trong không gian, sinh trưởng, sinh sản
- Nhóm động vật ưa sáng: gồm những động vật hoạt động ban ngày.
- Nhóm động vật ưa tối: gồm những động vật hoạt động về ban đêm, sống trong hang, trong đất, hay đáy biển.
 3. Củng cố 
 * Thực hành/ luyện tập:
 - Nêu sự khác nhau giữa thực vật ưa sáng và thực vật ưa bóng.
 - Ánh sáng có ảnh hưởng tới động vật như thế nào ?
 * Vận dụng: Hãy giải thích vì sao các cành phía dưới của cây sống trong rừng lại sớm bị rụng ?
 à Gợi ý: Cây mọc trong rừng có ánh sáng mặt trời chiếu vào cành cây phía trên nhiều hơn cành cây phía dưới. Khi lá cây bị thiếu ánh sáng thì khả năng quang hợp của lá cây yếu, tạo được ít chất hữu cơ, lượng chất hữu cơ tích lũy không đủ bù lượng tiêu hao do hô hấp và kèm theo khả năng lấy nước kém nên cành phía dưới bị khô héo dần và sớm rụng.
 4. Hướng dẫn HS tự học ở nhà
 - Học bài, trả lời câu hỏi 1, 2, 3, 4 SGK/124, 125 vào vở.
 - Đọc mục “Em có biết”.
 - Xem trước bài 43: mục I, II.
 5. Bổ sung của đồng nghiệp
.
. 
. 
.
.