Giáo án Sinh học Lớp 9 - Tiết 41: Ảnh hưởng của nhiệt độ và độ ẩm lên đời sống sinh vật - Năm học 2013-2014

Tuần 21 Ngày soạn 09/03/2014
Tiết 41 Ngày dạy . 
Bài 43 ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ VÀ ĐỘ ẨM 
 LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT
I- MỤC TIÊU
 1. Kiến thức
 - Nêu được ảnh hưởng của một số nhân tố sinh thái vô sinh (nhiệt độ, độ ẩm) đến SV.
 - Nêu được một số nhóm sinh vật dựa vào giới hạn sinh thái của một số nhân tố sinh thái (nhiệt độ, độ ẩm). Nêu được một số ví dụ về sự thích nghi của sinh vật với môi trường.
 2. Kĩ năng
 - Kĩ năng cơ bản: Kĩ năng quan sát, nhận biết kiến thức, liên hệ thực tế.
 - Kĩ năng sống: + Kĩ năng ra quyết định khi vận dụng kiến thức vào thực tế.
 + Kĩ năng lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ / ý tưởng, hợp tác trong hoạt động nhóm.
 + Kĩ năng tự tin trình bày ý kiến trước tổ, nhóm, lớp.
 + Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin.
 3. Thái độ
 Giáo dục HS ý thức bảo vệ thực vật.
II- CÁC PHƯƠNG PHÁP/ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC CÓ THỂ SỬ DỤNG
 - Hỏi chuyên gia, vấn đáp – tìm tòi, giải quyết vấn đề.
 - Trực quan, dạy học nhóm. 
III- PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC
 1. Giáo viên: + Tranh phóng to H43.1; 43.2; 43.3 SGK/126,127,128.
 + Bảng phụ (kẻ sẳn bảng 43.1; 43.2 SGK/127,129). 
 2. Học sinh: Kẻ bảng 43.1; 43.2 SGK/127,129.
IV- TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
 1. KTBC 
 * Câu hỏi: Ánh sáng có ảnh hưởng tới động vật như thế nào ? Nêu đặc điểm của nhóm động vật ưa sáng và ưa tối.
 à HS trả lời: - Ánh sáng ảnh hưởng tới các hoạt động của động vật: nhận biết, định hướng, di chuyển trong không gian, sinh trưởng, sinh sản
 - Nhóm động vật ưa sáng: gồm những động vật hoạt động ban ngày.
 - Nhóm động vật ưa tối: gồm những động vật hoạt động về ban đêm, sống trong hang, trong đất, hay đáy biển.
 à GV nhận xét, cho điểm.
 2. Bài mới 
 * Khám phá: Nhiều loài sinh vật chỉ có thể sống nơi ấm áp (vùng nhiệt đới), nhưng ngược lại có loài chỉ sống nơi giá lạnh (vùng đới lạnh). Khi chuyển những sinh vật đó từ nơi ấm áp sang nơi lạnh (hoặc ngược lại) thì khả năng sống của chúng bị giảm, nhiều khi không thể sống được. 
 * Kết nối:
Hoạt động 1: I- ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT
HOẠT ĐỘNG CỦA GV
HOẠT ĐỘNG CỦA HS
NỘI DUNG
- Gọi 1 HS đọc VD 1, 2 SGK.
- GV treo tranh phóng to H43.1; 43.2 và hướng dẫn HS quan sát.
- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi lệnh ▼ SGK/126, 127:
 + Quá trình quang hợp và hô hấp của cây chỉ có thể diễn ra bình thường ở nhiệt độ môi trường như thế nào ?
 + Sinh vật sống được ở to ntn ?
 + Nhiệt độ ảnh hưởng tới cấu tạo cơ thể sinh vật như thế nào?
- GV chốt lại ý đúng.
- Gọi 1 HS đọc VD 3 SGK/127.
- GV treo bảng phụ (bảng 43.1/127), yêu cầu HS thảo luận nhóm hoàn thành bảng.
- Gọi đại diện 2 nhóm lên bảng ghi kết quả vào bảng phụ.
- GV nhận xét và hoàn chỉnh kiến thức bảng phụ.
- 1HS đọc VD. Lớp lắng nghe.
- HS quan sát tranh, tìm hiểu kiến thức.
- HS trả lời:
à Cây chỉ quang hợp tốt ở to 20-300C, cây ngừng quang hợp và hô hấp ở nhiệt độ quá thấp 00C hoặc quá cao > 400C.
à Từ 00C đến 500C.
à TV: to ảnh hưởng đến quang hợp, hô hấp, thoát hơi nước: tầng cutin dày, rụng lá
 ĐV: lông dày, dài, kích thước lớn
 HS khác nhận xét, bổ sung.
- HS lắng nghe.
- 1HS đọc VD. Lớp lắng nghe.
- HS thảo luận theo nhóm, thống nhất ý kiến.
- Đại diện 2 nhóm lên bảng ghi kết quả.
 Nhóm khác nhận xét, bổ sung.
- HS lắng nghe, tự chỉnh sửa.
Bảng 43.1. Các sinh vật biến nhiệt và hằng nhiệt
Nhóm sinh vật
Tên sinh vật
Môi trường sống
Sinh vật biến nhiệt
- Cây lúa
- Ếch
- Ruộng lúa
- Hồ, ao, ruộng lúa
Sinh vật hằng nhiệt
- Chim bồ câu
- Chó
- Vườn cây
- Trong nhà
- GV hỏi:
 Nhiệt độ đã ảnh hưởng đến đời sống sinh vật như thế nào ?
à * MT: Liên hệ thực tế:
 Nhiệt độ môi trường thay đổi sinh vật phát sinh biến dị để thích nghi và hình thành tập tính.
à * Tích hợp năng lượng:
 + Vai trò của nhiệt độ đối với đời sống của ĐV và TV.
 + Cần có biện pháp bảo vệ sự cân bằng, ổn định về nhiệt độ, đề ra những biện pháp cụ thể để chống lại sự tăng nhiệt độ của Trái Đất đang diễn ra ảnh hưởng lớn đến đời sống SV.
 GD HS tiết kiệm điện và tiết kiệm năng lượng.
- HS trả lời:
à Ảnh hưởng tới hình thái, hoạt động sinh lí của sinh vật.
 HS khác nhận xét, bổ sung.
- HS lắng và ghi nhớ.
- HS lắng nghe và ghi nhớ.
- Nhiệt độ của môi trường có ảnh hưởng tới hình thái, hoạt động sinh lí của sinh vật.
- Người ta chia sinh vật thành 2 nhóm:
 + Sinh vật biến nhiệt: vi sinh vật, nấm, thực vật, động vật không xương sống, cá, ếch, nhái, bò sát.
 + Sinh vật hằng nhiệt: chim, thú, con người.
Hoạt động 2: II- ẢNH HƯỞNG CỦA ĐỘ ẨM LÊN ĐỜI SỐNG SINH VẬT
HOẠT ĐỘNG CỦA GV
HOẠT ĐỘNG CỦA GV
NỘI DUNG
- Gọi 1 HS đọc thông tin SGK.
- GV treo tranh H43.3 SGK/128 và hướng dẫn HS quan sát.
- GV treo bảng phụ (bảng 43.2/129), yêu cầu HS hoàn thành bảng.
- Gọi 4 HS lên bảng ghi kết quả vào bảng phụ.
- GV nhận xét và hoàn chỉnh kiến thức bảng 43.2 SGK/129.
- 1HS đọc bài. Lớp lắng nghe.
- HS quan sát tranh và tìm hiểu kiến thức.
- HS tự hoàn thành nội dung kiến thức của bảng.
- 4 HS lên bảng ghi kết quả vào bảng phụ.
 HS khác nhận xét, bổ sung.
- HS lắng nghe, tự chỉnh sửa.
Bảng 43.2. Các nhóm sinh vật thích nghi với độ ẩm khác nhau của môi trường
Các nhóm sinh vật
Tên sinh vật
Nơi sống
Thực vật ưa ẩm
- Cây lúa nước
- Cây cói
- Cây thài lài
- Cây dương xỉ
- Ruộng lúa nước
- Bãi ngập ven biển
- Dưới tán rừng
- Dưới tán cây
Thực vật chịu hạn
- Cây xương rồng
- Cây thuốc bỏng
- Cây phi lao
- Cây thông
- Bãi cát
- Trồng trong vườn
- Bãi cát ven biển
- Trên đồi
Động vật ưa ẩm
- Ếch
- Ốc sên
- Giun đất
- Hồ, ao
- Rừng, vườn
- Trong đất
Động vật ưa khô
- Thằn lằn
- Lạc đà
- Đất khô
- Sa mạc
- Từ bảng kiến thức trên, em hãy cho biết:
 Độ ẩm ảnh hưởng đến đời sống sinh vật như thế nào ?
à * MT: Liên hệ thực tế:
 Trong sản xuất, người ta có biện pháp kĩ thuật gì để tăng năng suất cây trồng, vật nuôi ?
- HS nêu được:
à Ảnh hưởng nhiều đến sinh trưởng và phát triển của SV.
 HS khác nhận xét, bổ sung.
- HS suy nghĩ và trả lời:
à Cung cấp điều kiện sống thích hợp và đảm bảo thời vụ.
- Độ ẩm ảnh hưởng nhiều đến sinh trưởng và phát triển của SV.
- Sinh vật thích nghi với môi trường sống có độ ẩm khác nhau.
- Hình thành 2nhóm SV:
 + Thực vật: nhóm thực vật ưa ẩm và chịu hạn.
 + Động vật: nhóm ĐV ưa ẩm và ưa khô.
 3. Củng cố 
 * Thực hành/ luyện tập: 
 - Nhiệt độ của môi trường có ảnh hưởng tới đặc điểm hình thái và sinh lí của sinh vật như thế nào ?
 - Trong hai nhóm sinh vật hằng nhiệt và biến nhiệt, sinh vật thuộc nhóm nào có khả năng chịu đựng cao với sự thay đổi nhiệt độ của môi trường ? Tại sao ?
 * Vận dụng: Hãy kể tên 10 loài động vật thuộc hai nhóm động vật ưa ẩm và ưa khô.
 4. Hướng dẫn HS tự học ở nhà
 - Học bài, trả lời câu hỏi 1, 2, 3, 4 SGK/129 vào vở.
 - Đọc mục “Em có biết”.
 - Xem trước bài 44: mục I.
 5. Bổ sung của đồng nghiệp