Đề học sinh giỏi cấp trường môn Ngữ văn Lớp 9 - Năm học 2016-2017 - Phòng GD & ĐT Thanh Sơn

 PHÒNG GD&ĐT THANH SƠN
TRƯỜNG THCS 
Đề thi có 01 trang
ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI LỚP 9 CẤP TRƯỜNG
Năm học 2016- 2017
Môn: Ngữ Văn
Thời gian 150 phút không kể thời gian giao đề
Câu 1( 3 điểm):
Trình bày cảm nhận của em về các câu thơ: 
	 “Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay
Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính”
(Đồng chí- Chính Hữu)
Câu 2 (5 điểm):
Bài học giáo dục mà em nhận được từ câu chuyện dưới đây:
Ngọn gió và cây sồi
	Một ngọn gió dữ dội băng qua khu rừng già. Nó ngạo nghễ thổi tung tất cả các sinh vật trong rừng, cuốn phăng những đám lá, quật gẫy các cành cây. Nó muốn mọi cây cối đều phải ngã rạp trước sức mạnh của mình. Riêng một cây sồi già vẫn đứng hiên ngang, không bị khuất phục trước ngọn gió hung hăng. Như bị thách thức ngọn gió lồng lộn, điên cuồng lật tung khu rừng một lần nữa. Cây sồi vẫn bám chặt đất, im lặng chịu đựng cơn giận dữ của ngọn gió và không hề gục ngã. Ngọn gió mỏi mệt đành đầu hàng và hỏi:
	- Cây sồi kia! Làm sao ngươi có thể đứng vững như thế?
	Cây sồi từ tốn trả lời:
	- Tôi biết sức mạnh của ông có thể bẻ gẫy hết các nhánh cây của tôi, cuốn sạch đám lá của tôi và làm thân tôi lay động. Nhưng ông sẽ không bao giờ quật ngã được tôi. Bởi tôi có những nhánh rễ vươn dài, bám sâu vào lòng đất. Đó chính là sức mạnh sâu thẳm nhất của tôi. Nhưng tôi cũng phải cảm ơn ông ngọn gió ạ! Chính cơn điên cuồng của ông đã giúp tôi chứng tỏ được khả năng chịu đựng và sức mạnh của mình.
 (Theo: Hạt giống tâm hồn, NXB Tổng hợp TP. Hồ Chí Minh, 2011)
Câu 3 (12 điểm): 
 Một bài thơ hay không bao giờ ta đọc qua một lần mà bỏ xuống được. Ta sẽ dừng tay trên trang giấy đáng lẽ lật đi, và đọc lại bài thơ. Tất cả tâm hồn chúng ta đọc, không phải chỉ có trí thức (...). Cho đến một câu thơ kia, người đọc nghe thì thầm mãi trong lòng, mắt không rời trang giấy.
(Trích Tiếng nói của văn nghệ - Nguyễn Đình Thi)
 Em hiểu ý kiến trên như thế nào? Cảm nhận của em về cái hay trong bài thơ Đoàn thuyền đánh cá của Huy Cận. 
------------- Hết -------------
Họ tên thí sinh: --------------------------------------------- SBD: ---------
HƯỚNG DẪN CHẤM 
ĐỀ THI HỌC SINH GIỎI LỚP 9 CẤP TRƯỜNG
Môn Ngữ văn
Hướng dẫn có: 04 trang
---------------------------------
1- Câu 1( 3 điểm):
A- Yêu cầu về kĩ năng:
- HS biết trình bày thành đoạn văn, hoặc bài văn ngắn có kết cấu chặt chẽ.
- Diễn đạt ý chính xác, rõ ràng; viết câu đúng ngữ pháp, không mắc lỗi dùng từ.
- Có kĩ năng phân tích giá trị biểu đạt và biểu cảm của các hình ảnh thơ, gọi tên chính xác các BPTT, phân tích tác dụng của chúng trong việc thể hiện ý thơ.
B- Yêu cầu về nội dung kiến thức: 
Các nội dung cần đạt
 Điểm
* Giới thiệu: Bài thơ viết về người nông dân đi đánh giặc cứu nước. Đến chiến trường, cùng chung nhiệm vụ, chung lí tưởng; các anh đã trở thành những người bạn thân thiết, hiểu bạn như hiểu mình. 
- Dẫn dắt đến ba câu thơ và nêu vấn đề mà đề bài yêu cầu: giá trị biểu cảm của các hình ảnh: Ruộng nương, gian nhà không...gió lung lay, giếng nước, gốc đa và giá trị biểu đạt của các phép tu từ nhân hóa và hoán dụ.
 0,5
* HS cảm thụ, phân tích được cái hay của những hình ảnh: Ruộng nương, gian nhà không...gió lung lay, giếng nước, gốc đa. 
 - “Tôi” hiểu “anh”- người lính hiểu bạn mình. Đất nước có chiến tranh, “anh” cầm súng lên đường, để lại sau lưng ngôi nhà, công việc đồng áng và những người thân nơi quê hương. Hình ảnh chân thực, xúc động gian nhà không...gió lung lay và hai từ tình thái "mặc kệ" đã thể hiện sâu sắc vẻ đẹp tâm hồn người lính: sẵn sàng hi sinh tình riêng vì nghĩa lớn. 
- Ở chiến trường mà hình dung rõ gió lung lay từng gốc cột nhà mình, mà thấy“Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính” chứng tỏ rằng “anh” yêu quê hương tha thiết.
 1,0
* Những hình ảnh quen thuộc và tiêu biểu của mọi làng quê Việt Nam: giếng nước, gốc đa được nhân hóa, biết nhớ người đi xa. 
- BPTT hoán dụ: giếng nước, gốc đa là biểu tượng của làng quê, là dân làng, là cha mẹ, vợ con, là những người yêu dấu đang ngày ngày nhớ về “anh”, trông mong chờ đợi. 
- Câu thơ hàm súc, giàu hình ảnh, giàu ý nghĩa, thể hiện độc đáo nỗi nhớ của người lính với quê hương....
 1,0
* Khái quát: Ba câu thơ hay, những hình ảnh thơ quen thuộc mà gợi cảm, những BPTT đã góp phần thể hiện chủ đề của bài thơ là ca ngợi tình đồng chí: Đồng chí là thấu hiểu, cảm thông sâu xa tâm tư, nỗi lòng của nhau. Đó là một trong những vẻ đẹp tinh thần của người lính thời kỳ kháng chiến chống Pháp.
 0,5 
2- Câu 2 (5 điểm): 
A. Yêu cầu về kĩ năng:
- Bài văn có bố cục và cách trình bày hợp lí. 
- Hệ thống luận điểm rõ ràng và được triển khai tốt.
- Diễn đạt mạch lạc; mắc ít lỗi chính tả, dùng từ và ngữ pháp.
B. Yêu cầu về nội dung kiến thức: Cần đảm bảo một số ý cơ bản sau
Các nội dung cần đạt
 Điểm
* Hiểu nội dung, ý nghĩa câu chuyện.
- Ngọn gió: Hình ảnh tượng trưng cho những khó khăn, thử thách, những nghịch cảnh trong cuộc sống.
- Cây sồi: Hình ảnh tượng trưng cho lòng dũng cảm, dám đối đầu, không gục ngã trước hoàn cảnh
 -Ý nghĩa câu chuyện: Trong cuộc sống con người cần có lòng dũng cảm, tự tin, nghị lực và bản lĩnh vững vàng trước những khó khăn, trở ngại của cuộc sống. 
 2,0
* Bài học giáo dục từ câu chuyện.
 - Cuộc sống luôn ẩn chứa muôn vàn trở ngại, khó khăn và thách thức nếu con người không có lòng dũng cảm, sự tự tin để đối mặt sẽ dễ đi đến thất bại (Một ngọn gió dữ dội băng qua khu rừng già. Nó ngạo nghễ thổi tung tất cả các sinh vật trong rừng, cuốn phăng những đám lá, quật gẫy các cành cây)
- Muốn thành công trong cuộc sống, con người phải có niềm tin vào bản thân, phải tôi luyện cho mình ý chí và khát vọng vươn lên để chiến thắng nghịch cảnh. (Tôi có những nhánh rễ vươn dài, bám sâu vào lòng đất. Đó chính là sức mạnh sâu thẳm nhất của tôi) 
Lưu ý: Học sinh cần có dẫn chứng về những tấm gương dũng cảm, không gục ngã trước hoàn cảnh để lập luận thuyết phục hơn.
 2,0
* Vận dụng bài học giáo dục của câu chuyện: 
 + Không nên tuyệt vọng, bi quan, chán nản trước hoàn cảnh mà phải luôn tự tin, bình tĩnh để tìm ra các giải pháp cần thiết nhằm vượt qua các khó khăn, thử thách của cuộc sống.
+ Biết tự rèn luyện, tu dưỡng bản thân để luôn có một bản lĩnh kiên cường trước hoàn cảnh và cũng phải biết lên án, phê phán những người có hành động và thái độ buông xuôi, thiếu nghị lực.
 1,0
3- Câu 3 (12 điểm):
Các nội dung cần đạt
 Điểm
 * Yêu cầu về kĩ năng
Biết cách làm bài nghị luận văn học về một tác phẩm thơ; thao tác tổng hợp tốt, bố cục rõ ràng chặt chẽ; hành văn trôi chảy, mạch lạc, có cảm xúc; chữ viết rõ ràng, không mắc lỗi chính tả, dùng từ và ngữ pháp.
* Yêu cầu về kiến thức
Trên cơ sở hiểu chắc chắn về tác giả, tác phẩm và giá trị nội dung nghệ thuật của bài thơ, học sinh có thể trình bày theo nhiều cách khác nhau nhưng bài viết cần đáp ứng các yêu cầu sau:
1,0
 1. Giải thích nhận định
 - Thơ hay là thơ ngay từ lần đọc đầu tiên đã ám ảnh độc giả, nó khiến người đọc phải trăn trở suy tư, càng đọc càng khám phá ra nhiều điều hấp dẫn. Đó là một bài thơ có sự sáng tạo độc đáo về mặt nội dung cũng như hình thức nghệ thuật. Nó có khả năng lay động rung cảm trong sâu thẳm trái tim người đọc, khơi gợi những tình cảm cao đẹp và để lại trong lòng người đọc những ấn tượng sâu sắc.
- Nhận định trên đề cập đến cách đọc, tiếp nhận và cảm thụ thơ. Khi người đọc đọc thơ bằng tất cả tâm hồn, trí tuệ bài thơ sẽ tỏa sáng, làm rung lên những cung bậc tình cảm trong lòng người đọc.
=> Phải yêu thơ và am hiểu thơ mới có khả năng đọc, tiếp nhận cảm thụ thơ một cách sâu sắc và toàn diện.
2,0 
 2. Cảm nhận về cái hay của bài thơ Đoàn thuyền đánh cá
a. Bài thơ hay, độc đáo trong nội dung cảm xúc
* Vài nét về hoàn cảnh ra đời của bài thơ: 
- Miền Bắc mới hoà bình, đi lên xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhân dân thực sự được làm chủ cuộc đời, làm chủ đất nước.
- Tác giả đi thực tế ở vùng biển Quảng Ninh, tận mắt chứng kiến niềm vui của người dân lao động và chứng kiến vẻ đẹp của thiên nhiên biển cả quê hương.
* Vẻ đẹp của thiên nhiên: 
- Cảnh hoàng hôn trên biển tràn đầy sắc màu rực rỡ, kỳ vĩ, huy hoàng.
- Cảnh biển đêm đẹp lung linh huyền ảo, thơ mộng, đặc biệt là hình ảnh các loài cá làm toát lên vẻ đẹp giàu có, trù phú của biển cả quê hương.
- Cảnh bình minh khi đoàn thuyền trở về tươi sáng, tinh khôi, tràn đầy sức sống.
=> Bức tranh thiên nhiên biển cả quê hương thể hiện tình yêu, niềm tự hào sâu sắc của tác giả về vẻ đẹp của quê hương, đất nước, của sự nghiệp cách mạng.
1,0
1,0
 * Vẻ đẹp của con người: Cảm hứng về lao động và cảm hứng lãng mạn cách mạng làm nên hình ảnh người lao động nổi bật trên nền của thiên nhiên biển cả quê hương tươi đẹp, hùng vĩ:
- Khi ra khơi: con người hào hứng, phấn khởi, hăng say và tràn đầy hi vọng (khổ thơ 1, 2).
- Khi đánh cá trên biển đêm: khí thế hăng hái, tư thế hùng dũng, mạnh mẽ như những chiến sỹ xung trận (khổ thơ 3); đầy chất thi sĩ (khổ thơ 5); kết thúc đêm đánh cá với ý chí quyết tâm, nỗ lực, khẩn trương, sức mạnh phi thường (khổ thơ 6).
- Khi trở về: khí thế vẫn tưng bừng, tràn đầy niềm tự hào, tư thế lớn lao sánh ngang tầm vũ trụ (khổ thơ 7).
=> Vẻ đẹp của những người lao động mới làm chủ quê hương, làm chủ biển trời với tình yêu lao động, yêu quê hương đất nước sâu sắc. Đó chính là cái hay, cái đẹp làm nên sức hấp dẫn cho bài thơ.
2,0 
b. Bài thơ hay ở nghệ thuật biểu hiện
 - Âm hưởng thơ khỏe khoắn, sôi nổi vừa phơi phới, bay bổng vừa ngọt ngào, tha thiết.
 - Nhịp điệu thơ như khúc hát say mê, hào hứng của người lao động.
 - Cách gieo vần biến hóa linh hoạt: vần trắc tạo sức mạnh khỏe khoắn, vần bằng tạo vang xa, bay bổng.
 - Hình ảnh thơ kì vĩ, tráng lệ được sáng tạo bằng cảm hứng lãng mạn và cảm xúc về thiên nhiên vũ trụ. Đặc biệt là những hình ảnh so sánh, nhân hóa đẹp.
 - Kết cấu đầu cuối tương ứng thể hiện trọn vẹn hành trình ra khơi đánh cá và trở về.
=> Cảm hứng lãng mạn cách mạng, cảm hứng về thiên nhiên vũ trụ và cảm hứng về lao động cùng những hình ảnh liên tưởng phong phú, giọng thơ khỏe khoắn, hào hùng đã làm nên đặc sắc nghệ thuật tác phẩm. 
 3,0 
 3. Đánh giá chung
Bài thơ đã tác động sâu sắc đến người đọc bao thế hệ, khơi gợi trong ta tình yêu đối với biển, với quê hương đất nước. Vì thế, đọc bài thơ ta không chỉ một lần mà hiểu được, cần đọc bằng cả tâm hồn, trái tim của mình mới thấm hết cái hay, cái đẹp của nó.
2,0 
 ------------------ Hết -----------------